Site Loader

Merhaba Arkadaşlar, pythonearth.com da Ekonometri Eğitim Serinin Ekonometri Giriş yazsı ile birlikteyiz bu yazıda ekonometri nedir? Ekonometrik araçları nelerdir? Model nedir? Son Olarak Ekonometri ve model ilişkisi nedir öğreneceğiz keyifli okumalar 🙂

Ekonometri Nedir? 

”Econometrics” sözcüğünü ilk kez Pawel Ciompa 1910 yılında üretmiş olmasına karşın, yaygın olarak bu sözcüğü ”Econometrics Society”nin kurucularından biri olan Frisch tarafından bulunduğu kabul edilmektedir. Frisch Econometrica’nın ilk sayısında iktisat teorisi, istatistik ve matematiğin birleştirilmesinin ekonometriyi oluşturduğunu söylemektedir. Benzer bir tanım Samuelson, Koopmans ve Stone (1954) tarafından verilmiştir: Ekonometri, gerçek ekonomik olguların, uygun istatistiksel karar alma yöntemeleri ile aralarında bağıntı kurularak geliştirilen, teori ve gözlemlere dayalı nicel analizdir.  Özetle; ekonometri, kuram ve/veya pratik sorular ile gerçek hayatta gözlenen verileri karşı karşıya getiren bir bilim dalıdır. Bu karşı karşıya getirme sırasında ekonometri, ekonometrik teknikler olarak geliştirilen istatistiksel karar alma yöntemlerini kullanmaktadır. Ekonometrik teknikler hemen hemen tüm iktisat branşlarında ve özellikle finans, işgücü ekonomisi, mikro iktisat, makro iktisat, iktisat politikaları ve pazarlama alanlarında yaygın olarak kullanılmaktadır. Ekonometrinin en temel aracı modeldir.

Model nedir?

Model tanım gereği, bir gerçek olgunun veya bir gerçek hayat sisteminin her hangi bir şekilde temsilidir. Ekonometrinin amaçları açısından en kullanılabilir kalıp matematiksel model ve özellikle ekonometrik model olmaktadır. Model incelenmekte olan iktisadi olgu için geçerli teoriyi özetlemektedir.

Sözel-Mantıksal Modeller

 En basit ve bir uygulama alanında çoğunlukla ilk kez kullanılan model tipi sözel-mantıksal modeldir. Bunlara bazen “paradigma” adı verilir. Bu tipteki modeller çoğunlukla sistemi “sanki imiş”  veya bir amaca yönelikmiş gibi düşünmektedir. Bunun tipik örneği talep kanunudur. Talep kanuna göre; bir ürünün fiyatı artarsa, talep miktarı azalır. Bu bir sözel-mantıksal modeldir.

Geometrik Modeller

 Geometrik model iktisat teorisinin gelişimi açısından çok büyük öneme sahip bir model tipidir. Bu tip modeller bağıntıları geometrik olarak temsil etmekte ve bu amaçla diyagramlar kullanmaktadır.

Bu tipik geometrik model ile gösterilen,  bir malın piyasa talep eğrisidir (D); bu eğri diğer şeyler aynı iken (ceteris paribus) bir malın fiyatı (P) ile ondan talep edilen miktar (Q) arasındaki ilişkiyi göstermektedir.

Bu geometrik bir  şekilde gösterilmiş Keynesyen tüketim fonksiyonu, bu fonksiyon diğer şeyler aynı iken cari gelir (Y) ile tüketim harcamalar (C) arasındaki ilişkiyi belirtmektedir.

Geometrik modeller incelenmekte olan olguları temsil eden önemli değişkenler arasındaki temel bağıntılara işaret etmesi açısından yararlıdır. bununla birlikte mevcut boyutların sınırlı sayısı nedeniyle, geometrik modellerin göreli olarak az sayıda değişkenle kısıtlandırılması gerekmektedir. Daha fazla sayıda değişkeni ele almak söz konusu olduğunda geometrik bir model yerine matematiksel modelin kullanılması gerekmektedir.

Matematiksel Modeller

 Herhangi bir gerçek hayat sistemini bir veya birden çok denklem ile temsil eden matematiksel model ekonometri açısından en önemli model tipidir. Bir talep fonksiyonunu matematiksel olarak aşağıdaki şekilde gösterebiliriz:

matematiksel olarak;

doğrusal bir model olarak;

tüketim fonksiyonu doğrusal bir model olarak;

Bu denklemler deterministik (belirlenimsel) ilişkileri göstermektedir. Yani, parametreler, ’lar ve ’lar veri iken (sabitken), örneğin P bir değer aldığında Q kesin olarak belirli bir değer alır.

Bir modelin, geometrik olarak ifade edilmesine kıyasla, matematiksel olarak formüle edilmesinin çok sayıda avantajlı yönü vardır. Bunlardan biri işlem yapma kolaylığıdır. Matematiksel modellerin diğer bir üstünlüğü yeni değişkenlerin ve denklemlerin ilavesinde sağladığı kolaylıktır. Geometri niteliği gereği iki veya üç boyutla sınırlıdır fakat matematik için böyle bir sınırlama yoktur.

Matematiksel modellerin geometrik modellere kıyasla bir başka avantajı bu modellerin iktisadi analizin mantıki yapısını daha etkin bir şekilde ifade edebilmesidir. Tüketici davranışı teorisi Giffen malı olmayan mallar için bir maldan talep edilen miktarın fiyata karşı marjinal tepkisinin negatif olduğunu belirtmektedir. Dolayısıyla böyle bir malı temsil eden denklem de;

 

 

Talep miktarının, malın fiyatına göre diferansiyeli alındığında çıkan sonuç, malın fiyatının bir birim arttığında talep edilen miktarın kadar azalacağıdır.

Ekonometrik Model

Ekonometrik model özel tipte bir matematiksel model olarak tanımlanabilir. Ekonometrik modelleri matematiksel modellerden ayıran temel özellik ekonometrik modelin belirlenimsel değil (deterministik) değil, olasılıksal (stokastik) olmasıdır. Eğer her X değerine karşı gelen sadece tek bir Y değeri mevcut ise   ile karakterize edilen Y ve X arasındaki ilişki belirlenimsel (deterministik) bir ilişkidir. Öte yandan, eğer X’in her belirli değerine karşı Y’nin bir olasılık dağılımı, yani 1’den küçük ve 0’dan büyük olasılıklarla değişik Y değerlerinin ortaya çıkması söz konusu ise Y ile X arasındaki ilişki olasılıksal (stokastik) bir ilişkidir.

Ekonometrinin Amaçları

Yapısal analiz, Öngörü, Politika değerlendirmesi ekonometrinin üç temel amaçlarıdır.

Yapısal Analiz: Tahmin edilen bir ekonometrik modelin iktisadi ilişkilerin ölçümü ve sınanması için kullanılmasıdır. bu aynı zamanda aynı fenomenle ilgili rakip teorilerin karşılaştırılmasına imkan sağlamaktadır.

Öngörü: Tahmin edilen bir ekonometrik modelin belirli değişkenlerinin örneklem dışındaki değerlerini kestirmek amacı ile kullanılmasıdır.

Politika Değerlendirmesi: Tahmin edilen bir ekonometrik modelin almaşık  politikalardan seçim yapmaya yönelik olarak kullanılmasıdır.

pythonearth.com da  Ekonometri Giriş yazısının sonuna geldik, eksik veya yanlış gördüğünüz yerler için lütfen iletişime geçin bir sonraki yazıda görüşmek üzere.

 

Post Author: Mehmet Ünlü

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir